Ernstige gedragsproblemen

Interventies

Het vaststellen van ernstige gedragsproblemen start met screening. Geschikte screeningsinstrumenten zijn de CBCL, de SDQ en de SEV. Na een eerste vaststelling van ernstige gedragsproblemen, is nader diagnostisch onderzoek op zijn plaats.

Zet bij kinderen tot twaalf jaar een oudertraining in. Levert deze onvoldoende op, bied kinderen van acht tot twaalf jaar dan óók cognitieve gedragstherapie aan. Zet bij jongeren vanaf twaalf jaar cognitieve gedragstherapie en een multisysteeminterventie in.

Creëer een voorspelbare en stimulerende omgeving zodat gewenst gedrag bevorderd wordt. Bekrachtig gewenst gedrag, leer de jeugdige nieuwe vaardigheden aan, negeer ongewenst gedrag en geef zo nodig een milde straf.

Help de jeugdige vaardiger te worden in het oplossen van problemen, zelfmanagement, het waarnemen van situaties en het trekken van juiste conclusies over oorzaak en gevolg. Laat het achterhalen en uitdagen van storende gedachten over aan hiertoe opgeleide cognitief gedragstherapeuten.

Neem in samenspraak met ouders en jeugdige altijd contact op met school. Stel vervolgens samen met ouders, school en jeugdige één plan op waarin staat hoe de gedragsproblemen zullen worden aangepakt en de jeugdige op school kan blijven.

Ambulante interventies tot twaalf jaar

Het meeste wetenschappelijk onderzoek naar interventies voor kinderen met ernstige gedragsproblemen richt zich op het effect van gedragstherapeutische oudertrainingen en van cognitieve gedragstherapie.

Oudertrainingen

Gedragstherapeutische oudertrainingen zijn gebaseerd op de leertheorie. Ze gaan ervan uit dat elk gedrag (‘behavior’) wordt uitgelokt door een gebeurtenis (‘antecedent’) en in stand wordt gehouden door de gevolgen (‘consequences’) van dat gedrag. Tijdens oudertrainingen leren de ouders vaardigheden waarmee zij de antecedenten en consequenties van gedrag kunnen veranderen, om zo het gedrag van hun kind positief te beïnvloeden. Denk bijvoorbeeld aan een compliment waarmee je positief gedrag kunt belonen, of aan een time-out waarmee ongewenst gedrag vermindert.

Effecten

In het algemeen blijkt dat gedragstherapeutische oudertrainingen probleemgedrag verminderen. De effecten zijn ongeveer middelgroot tot groot. Ook blijven de behaalde resultaten doorgaans bestaan.

In het algemeen blijkt dat gedragstherapeutische oudertrainingen probleemgedrag verminderen.

Lundahl, Risser & Lovejoy, 2006; Piquero, Farrington, Welsh, Tremblay & Jennings, 2008; Dretzke, Davenport et al., 2009

Factoren die de effectiviteit beïnvloeden

Omdat er veel onderzoek is gedaan naar de effectiviteit van oudertrainingen, is er ook vrij veel bekend over factoren die deze effectiviteit al dan niet beïnvloeden.

Voor zover er onderzoek naar is gedaan, wordt de effectiviteit van de oudertraining niet beïnvloed door bepaalde kindkenmerken (sekse, leeftijd, etniciteit, LVB en ernst van de problematiek), noch door kenmerken van de oudertraining (aantal sessies, in groepsverband versus individueel, setting waarin de training plaatsvindt). Andere factoren zijn wel van invloed. Zo blijkt dat psychopathologie van de moeder een middelgroot negatief effect heeft. Dit betekent dat een oudertraining minder effect sorteert naarmate het met de moeder minder goed gaat (bijvoorbeeld doordat zij lijdt aan een depressie). Uit dezelfde studie blijkt dat ook stress bij ouders door negatieve levensgebeurtenissen (echtscheiding, werkloos raken) een kleine negatieve invloed heeft. Het vergroot de kans dat ouders voortijdig de training beëindigen. Verder blijken gezinnen met een laag inkomen of een laag opleidingsniveau minder van de oudertraining te profiteren. Zulke gezinnen lijken meer baat te hebben bij een individuele training.

Ook het aanbieden van andere interventies (naast de oudertraining) kan er toe leiden dat de oudertraining minder effect sorteert. Het gaat dan bijvoorbeeld om hulp bij verslaving van de ouder(s) of het aanbieden van onderwijs. In de praktijk is echter consensus over de noodzaak aandacht te schenken aan bijkomende problemen waarmee gezinnen te kampen hebben. Andere problemen kunnen immers zo in de weg staan dat ouders zich onvoldoende kunnen richten op hun oudertaak. Hulp in de vorm van bijvoorbeeld materiële ondersteuning of behandeling van psychische problemen kan dan nodig zijn. Een goede coördinatie van de zorg en een juiste inschatting van de belastbaarheid van de ouders is daarbij wel vereist.

Ook naar de inhoud van de oudertraining is onderzoek gedaan. Wanneer er wordt gewerkt aan positieve interacties (complimenteren, enthousiast zijn) en er wordt geoefend met het eigen kind, dan leidt dat tot positieve resultaten, blijkt uit dit onderzoek. Het opvoedgedrag van de ouders verbetert en de gedragsproblemen van het kind nemen af.

Wanneer er wordt gewerkt aan positieve interacties (complimenteren, enthousiast zijn) en er wordt geoefend met het eigen kind, dan leidt dat tot positieve resultaten.

Kaminski, Valle, Filene & Boyle, 2008

Interventies

Uit bovenstaande blijkt dat voor de meeste kinderen tot twaalf jaar een gedragstherapeutische oudertraining de eerste keuze is. Interventies van dit type die zijn opgenomen in de Databank Effectieve Jeugdinterventies zijn:

… Meer

Incredible Years is erkend als ‘Effectief volgens sterke aanwijzingen’, de andere interventies zijn erkend als ‘Goed onderbouwd’.

Cognitieve gedragstherapie voor kinderen van acht tot twaalf jaar

Wanneer bij kinderen van acht jaar tot twaalf jaar onvoldoende resultaten worden behaald met een oudertraining, dan is aanvullende cognitieve gedragstherapie aangewezen. Zijn de gedragsproblemen zeer ernstig, dan is een combinatie van een oudertraining en cognitieve gedragstherapie op zijn plaats.

Effecten

De effecten van cognitieve gedragstherapie op jonge kinderen zijn klein. Voor kinderen met zeer ernstige gedragsproblemen kan de toevoeging van cognitieve gedragstherapie echter het verschil maken.

Interventies

Cognitief-gedragstherapeutische interventies voor deze jonge doelgroep zijn:

… Meer

Bovenstaande interventies zijn erkend als ‘goed onderbouwd’.

Wil je hier op reageren of heb je vragen? Neem dan contact met ons op.

Ambulante interventies vanaf twaalf jaar
Inleiding
Reageer!