Achtergrond

Tussen 2010 en 2015 zijn er 14 richtlijnen voor jeugdhulp en jeugdbescherming ontwikkeld op initiatief van het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP), de Nederlandse vereniging van pedagogen en onderwijskundigen (NVO) en de Beroepsvereniging van Professionals in Sociaal Werk (BPSW). De jeugdprofessional van nu beslist samen met zijn of haar cliënt over de best passende hulp.

Op deze pagina
Op deze pagina vind je meer informatie over het ontwikkelingsproces: van knelpunt tot richtlijn. Daarnaast vind je een overzicht van onze persberichten, onze publicaties en  interessante links. Jezelf in anderhalve minuut informeren over de richtlijnen jeugdhulp en jeugdbescherming? Bekijk dan onze animatie.

Van knelpunt tot richtlijn

  • Knelpuntenanalyse

    Een richtlijn wordt niet zomaar ontwikkeld. Bij elk onderwerp bekijken professionals en cliënten samen wat knelpunten zijn en op welke vragen de richtlijn antwoord kan geven. In een knelpuntenanalyse wordt systematisch nagegaan waar de zorg knelt en welke vragen in een richtlijn onderzocht en beantwoord moeten worden om dit te verbeteren. Bekijk meer informatie en de gemaakte knelpuntenanalyses hier.

    Als de knelpunten en vragen uit de praktijk zijn geïnventariseerd, start de daadwerkelijke ontwikkeling.

  • Ontwikkeling van de concept-richtlijn

    Een kennisinstituut krijgt de opdracht om een richtlijn te ontwikkelen. Soms doet een kennisinstituut dit samen met een vakgroep van een universiteit of een expertisecentrum. Het instituut formeert een werkgroep van deskundigen die de ontwikkeling ter hand nemen. Vaak in combinatie met een klankbordgroep uit het veld. Daarin participeren deskundigen, professionals en cliënten.

    De ontwikkeling van richtlijnen gebeurt volgens de EBRO-methodiek (voor de jeugdhulp en jeugdbescherming aangepast), wat staat voor Evidence Based Richtlijn Ontwikkeling. Dit betekent dat de richtlijnen niet alleen gebaseerd zijn op resultaten van wetenschappelijk onderzoek, maar evengoed – en minstens zo belangrijk – op praktijkkennis van professionals en ervaringskennis van cliënten. Want ook dat is ‘evidence’. Om alle kennis te verzamelen gebruikt de werkgroep verschillende methoden zoals literatuurstudie, klankbordgroep-bijeenkomsten, werksessies en focusgroepen. De ontwikkelaar levert een concept-richtlijn op.

  • Testen in de praktijk (proefinvoer)

    Gedurende een periode van drie à vier maanden nemen jeugdprofessionals de concept-richtlijn in gebruik. Zij lezen ‘m, voeren aanbevelingen uit en reflecteren – onderling en met cliënten – op het werken met de richtlijn: is de richtlijn goed bruikbaar in de dagelijkse praktijk?

    Naast deze test in de praktijk, voorzien de drie beroepsverenigingen iedere richtlijn zorgvuldig van commentaar. De Cliëntentafel, vaste werkgroep van (ouders van) cliënten, ziet toe op het cliëntenperspectief, adviseert over gedeelde besluitvorming en denkt mee over de verdere invoer van de richtlijn. Ook wordt iedere richtlijn getoetst vanuit het kinderrechtenperspectief en wordt gekeken of de concept-richtlijn gebruikt kan worden bij kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking. Alle commentaren gaan terug naar de ontwikkelaar.

    Meer weten over de proefinvoer?

  • Aanpassing van de richtlijn

    Ieder commentaar leidt in principe tot een aanpassing. Als de ontwikkelaar het commentaar toch af wijst, moet hij dit inhoudelijk beargumenteren. Zo vonden professionals die aan de slag zijn gegaan met de concept-richtlijn Kindermishandeling dat een duidelijk overzicht van de belangrijkste risicofactoren ontbrak. Dit is aangepast en er is een aparte werkkaart voor gemaakt. Of bleken bij het testen van de concept-Richtlijn Pleegzorg pleegouders en professionals behoefte te hebben aan aparte informatie voor pleegouders. En dat is vervolgens ontwikkeld.

  • Autorisatie door beroepsverenigingen

    Het NIP, de NVO en de BPSW autoriseren de richtlijnen. Door autorisatie wordt een richtlijn onderdeel van de professionele standaard van de betreffende beroepsgroep en is het de vakinhoudelijke norm voor goed ‘hulpverlenerschap’. Jeugdprofessionals nemen de kennis die in de richtlijnen is samengebracht mee in de afwegingen die zij samen met cliënten maken. Op dat vakmanschap zijn beroepsgeregistreerde jeugdprofessionals aan te spreken.

    De reflectieve professional
    Als jeugdprofessional pas je een richtlijn toe óf leg je uit waarom je ervan afwijkt. Soms is het nodig om van aanbevelingen in de richtlijn af te wijken omdat de cliënt daarmee het beste geholpen is. Als reflectieve professional ga je voortdurend uit van je beschikbare kennis én de context van je cliënt.

    Onderdelen
    Iedere richtlijn bestaat uit:

    • Richtlijn zelf
      Met daarin goed onderbouwde aanbevelingen die jou ondersteunen in je dagelijkse professionele handelen.
    • Onderbouwing
      De onderbouwing van de richtlijn is niet voor dagelijks gebruik, maar ter referentie en verantwoording van het proces en de daaruit resulterende aanbevelingen.
    • Werkkaarten
      De werkkaarten, waarin de aanbevelingen uit de richtlijn zijn vervat, zijn voor dagelijks gebruik.
    • Info voor ouders
      De cliëntversie van een richtlijn kun je gebruiken in het proces van gedeelde besluitvorming.

    Een toelichting van de in de richtlijn en in de onderbouwing gebruikte juridische termen en rechtsfiguren vind je hier.

  • Invoer van richtlijnen

    Na autorisatie vinden richtlijnen de weg naar de werkvloer. Dat gaat niet vanzelf. Voor veel professionals in de jeugdhulp en jeugdbescherming is het werken met richtlijnen nieuw. Daarom besteden we veel aandacht aan de toepassing in de dagelijkse praktijk. Wat het gebruik van richtlijnen precies betekent, kan voor iedere organisatie of ieder team weer anders zijn. Landelijk ondersteunen wij het goed gebruiken van de richtlijnen. Dat doen we op verschillende manieren:

    Gedeelde besluitvorming
    In alle richtlijnen voor jeugdhulp en jeugdbescherming is gedeelde besluitvorming opgenomen als dé manier waarop je als professional met de kennis in de richtlijnen omgaat.

  • Evaluatie van het gebruik van de richtlijn

    We evalueren het gebruik van richtlijnen voortdurend en proberen met behulp van diverse tools het gebruik in de praktijk zoveel mogelijk te stimuleren.

    Bekijk bijvoorbeeld de resultaten van een peiling door Praktikon naar de mate van verspreiding en implementatie van de richtlijnen onder 405 professionals.

    Welke factoren beïnvloedden het gebruik van richtlijnen tijdens de proefinvoering van de concept richtlijnen? En wat kunnen we hiervan leren voor het gebruik van de 14 Richtlijnen jeugdhulp en jeugdbescherming in de dagelijkse praktijk?

    Werken met richtlijnen in jeugdhulp en jeugdbescherming. Lessen uit de proefinvoering van conceptrichtlijnen.

    Tabellenbijlage

  • Herziening en nieuwe richtlijnen

    Richtlijnen zijn levende documenten: ze zijn nooit af. Nieuw onderzoek, innovaties in de praktijk of ervaringen door gebruik geven nieuwe inzichten. Daarom wordt eens in de paar jaar elke richtlijn herzien en start het ontwikkelingsproces opnieuw. Ook is het mogelijk dat er richtlijnen op nieuwe onderwerpen worden ontwikkeld. Iedereen die betrokken is bij jeugdhulp en jeugdbescherming kan de richtlijnen bekijken, gebruiken en delen. Wil je een actieve bijdrage leveren aan de landelijke invoer van de richtlijnen, denk dan aan:

    • Reageer via de site. We verzamelen, analyseren en benutten alle reacties bij het aanpassen van richtlijnen.
    • Sluit aan bij het Netwerk!
    • Gebruik de tools in je eigen situatie en laat ons weten wat je ervan vindt.

Publicaties

Over de ontwikkeling en invoering van richtlijnen jeugdhulp en jeugdbescherming verschijnen regelmatig publicaties. Hieronder vind je ze bij elkaar.

  • Artikelen

    Dijkstra, I.C. (2015). Nieuwe richtlijnen voor jeugdhulp en jeugdbescherming. GZ-psychologie, nr. 7, 15-17.

    Dorp, M. van (2015). Projectleider jeugdhulprichtlijnen Flip Dronkers: ‘Besluiten neem je samen met de cliënt’. JeugdenCo, jaargang 9, nr. 6, 16-18.

    Dronkers, F. (2011). De professionele ruimte in de jeugdzorg. Jeugdbeleid, nr. 4, 221-225.

    Dronkers, F. (2013). Richtlijnen jeugdzorg, aanbevelingen voor de jeugdzorgprofessional. Tijdschrift voor Jeugdgezondheidszorg, nr. 3, 66-67.

    Dronkers, F. (2013). Richtlijnen jeugdzorg, aanbevelingen voor jeugdzorgprofessionals. NVO-bulletin, nr. 3, 10-11.

    Dronkers, F. (2014). Richtlijnen in het lokale jeugdveld: een kwestie van wennen. Kennisnet Jeugd, 10 juni 2014.

    Dronkers, F., & Dijkstra, I.C. (2015). Richtlijnen in de jeugdhulp en jeugdbescherming. De Psycholoog, jaargang 50, nr. 12, 34-41.

    Graaf, B. de (2013). Goed onderbouwde aanbevelingen. Richtlijnen helpen professionals in jeugdzorg bij goede afweging. Maatwerk vakblad voor maatschappelijk werk, nr. 1, 36-38.

    Juffer, F. (2016). De nieuwe richtlijnen voor jeugdhulp en jeugdbescherming. Ook belangrijk voor pleeggezinnen! Mobiel. Tijdschrift voor pleegzorg, jaargang 43, nr. 1, pp. 5-7.

    Juffer, F. (2015). Richtlijnen voor jeugdhulp en jeugdbescherming. De Pedagoog, december 2015, 32-34.

    Prakken, J. (2011). Richtlijnen vergroten professionele autonomie. JeugdenCo, nr. 3, 32-33.

  • Blogs

    Bartelink, C. (2015). Vijf tips om weloverwogen te beslissen over hulp. Blog op Kennisnet Jeugd, 24 februari 2015.

    Dronkers, F. (2014). Richtlijnen jeugdzorg: klaar voor de transitie. Blog op Kennisnet Jeugd, 10 juni 2014.

    Dronkers, F. (2015). Beter bejegenen. Blog op Binnenlands bestuur, 25 juni 2015.

    Dronkers, F. (2015). Met richtlijnen juist wel het goede doen. Blog op Kennisnet Jeugd, 17 september 2015.

    Foolen, N. (2014). Waarom worden effectieve interventies zo weinig gebruikt? Blog op Kennisnet Jeugd, 11 november 2014.

    Lange, M. de (2015). Aantal breakdowns in de pleegzorg moet en kan omlaag. Blog op Kennisnet Jeugd, 22 september 2015.

    Stals, K. (2014). Vakgenoten: stel je op als ambassadeur van je richtlijnen. Blog op Kennisnet Jeugd, 2 december 2014.

    Stals, K. (2015). Professionele ruimte: voed ook het gemeentebestuur op. Blog op Kennisnet Jeugd, 2 september 2015.

  • Onderzoek

    In welke mate zijn de Richtlijnen jeugdhulp en jeugdbescherming verspreid en geïmplementeerd? Om die vraag draaide een brede peiling, uitgevoerd door Praktikon. 405 professionals die te maken hebben met de richtlijnen gaven aan de peiling gehoor. Een overgrote meerderheid van de deelnemers (94%) is op de hoogte van het bestaan van de richtlijnen jeugdhulp en jeugdbescherming. De richtlijnen sluiten over het algemeen goed aan bij de werkwijze van professionals. Ruim een derde heeft één of meerdere richtlijnen grondig gelezen en bijna alle respondenten vinden dat het gebruik van de richtlijnen behoort tot hun functie. Wel vragen de richtlijnen her en der nog wat aanpassingen in werkwijzen en/of vaardigheden. Zo worden cliëntroutes aangepast en wordt ander zorgaanbod aangeboden of ingekocht. Ook is cliëntparticipatie bij de implementatie van de richtlijnen nog niet bij alle organisaties voldoende onder de aandacht. Professionals zijn gemotiveerd om zelf met richtlijnen te werken. Met name degenen die de richtlijnen wat beter kennen. Binnen de organisaties wordt daar nog verschillend over gedacht. Men verwacht dat niet iedereen even enthousiast is om met de richtlijnen te gaan werken. Richtlijnen zijn in de organisaties vaak binnen bestaande overlegvormen besproken. Dat vinden de professionals ook het prettigst, maar ze willen ook graag meer scholing/training en voorlichtingsbijeenkomsten over de richtlijnen.

    Bekijk de factsheet van Praktikon met alle resultaten hier.

    Welke factoren beïnvloedden het gebruik van richtlijnen tijdens de proefinvoering van de concept richtlijnen? En wat kunnen we hiervan leren voor het gebruik van de 14 Richtlijnen jeugdhulp en jeugdbescherming in de dagelijkse praktijk? Bekijk het onderzoek, samen uitgevoerd met de Hogeschool van Amsterdam.

    Werken met richtlijnen in jeugdhulp en jeugdbescherming. Lessen uit de proefinvoering van conceptrichtlijnen.

    Tabellenbijlage

  • Onderbouwing landelijke invoering

    Onder andere door de ontwikkeling van richtlijnen is er in de sector meer aandacht voor ‘evidence based’ werken. Deze publicatie biedt een theoretische en empirische onderbouwing over hoe richtlijnen systematisch ontwikkeld, ingevoerd en geëvalueerd kunnen worden.

    Richtlijnen in de jeugdhulp: onderbouwing voor landelijke invoering

  • Jaarverslagen

    Elk jaar doet de projectorganisatie verslag van haar werkzaamheden. Dit is vastgelegd in het Jaarverslag Richtlijnontwikkeling jeugdhulp en jeugdbescherming. De jaarverslagen zijn hier te downloaden:

Persberichten

Wil je publiceren over de Richtlijnen jeugdhulp en jeugdbescherming? Neem dan contact met ons op. Wij brengen je zo snel mogelijk in contact met de juiste persoon.

Tijdens kantoortijden kun je dit het beste doen via de afdeling Communicatie van het Nederlands Jeugdinstituut op telefoonnummer (030) 230 63 49 of e-mail pers@nji.nl.

Links

  • Beroepsverenigingen

    Nederlands Instituut van Psychologen: www.psynip.nl

    Beroepsvereniging van Professionals in Sociaal Werk: www.bpsw.nl

    Nederlandse vereniging van pedagogen en onderwijskundigen: www.nvo.nl

  • Implementeren

    Dossier Implementatie van het Nederlands Jeugdinstituut: www.nji.nl/implementatie

  • Programma Professionalisering Jeugdhulp en Jeugdbescherming (PPJJ)

    Het gebruik van richtlijnen is een vanzelfsprekend onderdeel van de professionaliseringsslag die in de jeugdhulp en jeugdbescherming wordt gemaakt. Er is uitwisseling met het Programma Professionalisering Jeugdhulp en Jeugdbescherming.
    www.professionaliseringjeugdhulp.nl

Reageer!