Seksuele ontwikkeling

Interventies

Overzicht interventies

In de onderstaande opsommingen zijn interventies verwerkt die jeugdprofessionals kunnen gebruiken om een gezonde seksuele ontwikkeling van jeugdigen in de jeugdhulp en jeugdbescherming te (blijven) ondersteunen en versterken.

Maak eerst een goede analyse van de problematiek, indien nodig met andere disciplines, op basis van de kennis uit de hoofdstukken De seksuele ontwikkeling van jeugdigen van 0 tot 23 jaar en De seksuele ontwikkeling van specifieke groepen jeugdigen, om van daaruit vervolgstappen te zetten.

In de opsommingen vind je vervolgens passende interventies. Voor sommige doelen en doelgroepen zijn meerdere interventies beschikbaar. Je maakt dan als professional (eventueel organisatiebreed) een keuze.

De interventies staan op leeftijd van de doelgroep gerangschikt. Per interventie worden naam, niveau van effectiviteit, doel, doelgroep en methode genoemd. Ook is aangegeven of een interventie preventief, voor signalering of als begeleiding/behandeling in te zetten is. In de onderbouwing van de richtlijn is per interventie ook een beschrijving en een link voor meer informatie opgenomen. Daarnaast zijn de interventies in de genoemde databanken te vinden.

Evidence-based interventies

Interventies voor kinderen onder de 12 (en hun ouders/opvoeders)

  • Kriebels in je buik
    Niveau van effectiviteit: Goed onderbouwd
    Doel: Bevorderen gezonde seksuele ontwikkeling, voorkomen seksuele problemen.
    Doelgroep: Kinderen (4-12 jaar)
    Methode: Groepsgerichte aanpak
  • Opgroeien met Liefde
    Niveau van effectiviteit: Goed onderbouwd
    Doel: Bevorderen gezonde seksuele ontwikkeling, voorkomen seksuele problemen.
    Doelgroep: Ouders (van jeugdigen van 0-18 jaar)
    Methode: Groepsgerichte aanpak
  • Vlaggensysteem (incl. Buiten de Lijnen en Vlaggensysteem RJ)
    Niveau van effectiviteit: Goed onderbouwd
    Doel: Beoordelen (gezond) seksueel gedrag en voorkomen seksueel grensoverschrijdend gedrag
    Doelgroep: Jeugdigen (0-18 jaar), professionals, ouders
    Methode: Groepsgerichte en/of individuele aanpak
  • NIKA
    Niveau van effectiviteit: Goed onderbouwd
    Doel: Aanleren van sensitief opvoedgedrag bij ouders.
    Doelgroep: Multiprobleemgezinnen , met kinderen van 9 maanden tot 6 jaar
    Methode: Individuele aanpak
  • Basic Trustmethode
    Niveau van effectiviteit: Effectief volgens eerste aanwijzingen
    Doel: Afname van
    (ernstige) gedrags- en/of emotionele problemen van het kind.
    Doelgroep: Kinderen (2-12 jaar) met hechtingsproblematiek
    Methode: Gezinsgerichte aanpak
  • Horizon methodiek
    Niveau van effectiviteit: Goed onderbouwd
    Doel: Gevolgen van seksueel misbruik verminderen en verdere problemen voorkomen.
    Doelgroep: Seksueel misbruikte kinderen (4-12 jaar)
    Methode: Groepsgerichte aanpak (parallel aanbod voor ouders)
  • Out of the Circle
    Niveau van effectiviteit: Goed onderbouwd
    Doel: De kans op recidive in een seksueel geweldsdelict verminderen.
    Doelgroep: Jonge plegers van seksuele delicten (1224 jaar)
    Methode: Individuele/ groepsgerichte aanpak

Interventies voor jongeren van 12 – 18 jaar (en hun ouders en opvoeders)

  • Lang Leve de Liefde (meerdere modulen)
    Niveau van effectiviteit: Versie voor onderbouw (13-15 jaar): effectief volgens goede aanwijzingen, voor bovenbouw (15-19 jaar): goed onderbouwd.
    Doel: Bevorderen gezonde seksuele ontwikkeling, preventie seksuele problemen.
    Doelgroep: Jongeren 13-25 jaar (meerdere niveaus)
    Methode: Groepsgerichte aanpak
  • Benzies en Batchies
    Goed onderbouwd
    Doel: Preventie seksueel grensoverschrijdend gedrag.
    Doelgroep: Jongeren 1216 jaar (niveau praktijkonderwijs)
    Methode: Groepsgerichte aanpak
  • Je Lijf, Je Lief!
    Niveau van effectiviteit: Goed onderbouwd
    Doel: Preventie seksueel grensoverschrijdend gedrag.
    Doelgroep: Moeilijk lerende jongeren en jongeren met een licht verstandelijke beperking (12-14 jaar)
    Methode: Groepsgerichte aanpak
  • Liefde is … voor meisjes
    Niveau van effectiviteit: Goed onderbouwd
    Doel: Bevorderen seksuele ontwikkeling, preventie seksuele risico’s.
    Doelgroep: Meisjes (13-16 jaar)
    Methode: Groepsgerichte aanpak
  • Girls’ Talk
    Niveau van effectiviteit: Goed onderbouwd
    Doel: Selectieve preventie: voorkomen onbedoelde zwangerschap en verlagen risico op meemaken seksueel geweld.
    Doelgroep: Meiden (14-21 jaar) met verhoogd risico op negatieve seksuele ervaringen (+ variant voor meiden met een LVB)
    Methode: Groepsgerichte aanpak
  • Make a Move (+)
    Niveau van effectiviteit: Goed onderbouwd
    Doel: Selectieve preventie: voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag.
    Doelgroep:Laagopgeleide jongens, 12-21 jaar (+ variant voor jongens met een LVB)
    Groepsgerichte aanpak
  • Romeo
    Niveau van effectiviteit: Goed onderbouwd
    Doel: Versterken seksuele interactie-competentie om herhaling van seksueel grensoverschrijdend gedrag te voorkomen.
    Doelgroep:Jongens 12-19 jaar die SGOG vertonen en risico lopen op herhaling daarvan.
    Methode: Individuele aanpak
  • Julia
    Niveau van effectiviteit: Goed onderbouwd
    Doel: Bevorderen van gezonde seksuele ontwikkeling en het risico op herhaald of ernstiger SGOG en/ of slachtofferschap van een loverboy verkleinen.
    Doelgroep: Meisjes (13-19 jaar) die seksueel grensoverschrijdend gedrag hebben meegemaakt of daar signalen van vertonen.
    Methode: Individuele aanpak
  • Asja
    Niveau van effectiviteit: Goed onderbouwd
    Doel: Drie samenhangende doelen: meisje is veilig en beschermd tegen netwerk, functioneert leeftijdsadequaat, goede basis uitgangspositie.
    Doelgroep: Meisjes van 12-23 jaar, slachtoffers van loverboys
    Methode: Gecombineerde aanpak
  • PINQ – crisis (Meisa)
    Niveau van effectiviteit: Goed onderbouwd
    Doel: Situatie van het meisje vanuit beschermde en veilige omgeving in kaart brengen, nagaan of er sprake is van mensenhandel, advies voor vervolghulp.
    Doelgroep: Meisjes 12 t/m 18 jaar, crisisopvang, loverboyslachtoffers
    Methode: Gecombineerde aanpak
  • PINQ – gesloten
    Niveau van effectiviteit: Goed onderbouwd
    Doel: Veiligheid van het meisje zodanig herstellen dat een gesloten plaatsing niet langer nodig is (losgemaakt uit afhankelijkheidsrelatie, risico opnieuw slachtoffer te worden aanzienlijk verkleind, basis voor een gezond toekomstperspectief).
    Doelgroep: Meisjes, 12 t/m 18 jaar, loverboyslachtoffers
    Methode: Gecombineerde aanpak
  • Pas op de grens Jeugd
    Niveau van effectiviteit: Goed onderbouwd
    Doel: Voorkomen recidive.
    Doelgroep: Jongeren 12-21 jaar die seksueel grensoverschrijdend gedrag hebben vertoond waarbij risico is op recidive
    Methode: Individuele aanpak
  • Ken je grens
    Niveau van effectiviteit: Goed onderbouwd
    Doel: Bevorderen positieve ontwikkeling, verminderen problemen, voorkomen recidive.
    Doelgroep: Jongeren 12-21 jaar die seksueel grensoverschrijdend gedrag hebben vertoond waarbij risico is op recidive
    Methode: Individuele aanpak

Interventies voor jong volwassenen van 18 – 23 jaar (en hun ouders)

  • Vriendschap, verkering, vrijen, kinderwens
    Niveau van effectiviteit: Goed onderbouwd
    Doel: Bevordering van bewustzijn eigen wensen en behoeften op gebied van vriendschap, verkering, vrijen en kinderwens.
    Doelgroep: Jongvolwassenen (18+) met een licht verstandelijke beperking die (enigszins) kunnen lezen en schrijven
    Methode: Gecombineerde aanpak
  • Vroeger en verder
    Niveau van effectiviteit: Effectief volgens goede aanwijzingen
    Doel: Vermindering van klachten die horen bij een complexe PTSS.
    Doelgroep: Volwassenen (18+) met een geschiedenis van seksueel misbruik en/of lichamelijk geweld
    Methode: Gecombineerde aanpak
  • Pas op de grens
    Niveau van effectiviteit: Goed onderbouwd
    Doel: Seksueel grensoverschrijdend gedrag in het heden stoppen en kans op recidive in toekomst reduceren.
    Doelgroep: Volwassen mannen (18+) met een licht verstandelijke beperking die SGOG vertonen of hebben vertoond (matig/ hoog recidive-risico)
    Methode: Gecombineerde aanpak
  • Samen misbruik de baas
    Niveau van effectiviteit: Goed onderbouwd
    Doel: Problemen als gevolg van het misbruik verminderen.
    Doelgroep: Volwassen vrouwen (18+) met een verstandelijke beperking die slachtoffer zijn van seksueel misbruik
    Methode: Groepsgerichte aanpak

Vanwege de goede onderbouwing en/of aanwijzingen voor effectiviteit worden interventies, afhankelijk van het doel, uit 6.1 aangeraden voor gebruik. Ook brengen we een aantal veelgebruikte practise-based interventies in de richtlijn in kaart.

Een preventieve aanpak op  het gebied van gezonde seksualiteitsontwikkeling is immers onontbeerlijk voor jeugdigen in  de jeugdhulp en jeugdbescherming. Voor een aantal specifieke groepen jeugdigen – jeugdigen met een licht verstandelijke beperking, autistische jeugdigen – zijn geen goed onderbouwde   of effectieve (preventieve) interventies in de genoemde databanken beschikbaar. Dit terwijl de begeleiding van deze jeugdigen een specifieke aanpak vereist (zie Handvatten voor advies aan en begeleiding van specifieke groepen).

Ook bleek er behoefte aan een aantal interventies op specifieke thema’s (genderidentiteitsontwikkeling, doorbreken van sociale normen) en aanvullende materialen voor jeugdigen zelf (websites, spellen). Zij worden hieronder gepresenteerd. De selectiecriteria staan beschreven in de onderbouwing. De interventies in onderstaande opsomming dienen als aanvulling op de hierboven genoemde interventies.

Practice-based interventies

Algemene interventie om thema seksualiteit mee in te leiden (vertrouwensband)

  • Levensvaardigheden
    Doel: algemene informatie om thema mee in te leiden.
    Doelgroep: jongeren 13-17 jaar
    Methode: groepsgerichte aanpak

Interventies gericht op preventie SGOG, doorbreken gendernormen, gericht op jongens

  • Be a Man
    Doel: Preventie seksueel grensoverschrijdend gedrag.
    Doelgroep: Laagopgeleide jongens met een migranten achtergrond (12-16 jaar)
    Methode: Groepsgerichte aanpak, peer-educators
  • Genderbread Kit
    Doel: Bespreekbaar maken van genderdiversiteit en seksuele diversiteit.
    Doelgroep: Jongeren (12-18 jaar)
    Methode: Groepsgerichte aanpak (workshops)
  • LEF Gozers
    Doel: Preventie SGOG, vergroten van acceptatie LHBT’s, bevorderen gezonde seksuele ontwikkeling.
    Doelgroep: Jongens (14-18 jaar)
    Methode: Groepsgerichte aanpak
  • Jongens
    Doel: Seksueel grensoverschrijdend gedrag voorkomen, jongens leren zelf normen aan seksueel gedrag te stellen en vragen over seksualiteit beantwoord krijgen.
    Doelgroep: Laagopgeleide jongens (12-14 jaar)
    Methode: Groepsgerichte aanpak

Interventies gericht op specifieke groepen

  • Halt-interventie: Respect Online
    Doel: Herhaling van online SGOG voorkomen.
    Doelgroep: Jongeren (12-17) die lichte vormen van online SGOG hebben vertoond
    Methode: Niet vrijblijvend (justitieel kader), gecombineerde aanpak
  • Lief, Lijf & Leven
    Doel: Bevorderen gezonde seksuele ontwikkeling (inclusief videomateriaal).
    Doelgroep: Jongeren vanaf 12 jaar met een LVB
    Methode: Individuele aanpak
  • Praten over Seks
    Doel: Bevorderen gezonde seksuele ontwikkeling.
    Doelgroep: Jongeren en volwassenen (12+) met een LVB
    Methode: Individuele aanpak
  • Seks@relaties.kom
    Doel: Bevorderen gezonde seksuele ontwikkeling.
    Doelgroep: Jongeren en volwassenen (12+) met een LVB
    Methode: Groepsgerichte aanpak
  • YIP!
    Doel: Begeleiding slachtoffers mensenhandel/ prostitutie.
    Doelgroep: Meiden en vrouwen met een LVB (12-27 jaar)
    Methode: Groepsgerichte aanpak
  • Toolkit Kinderwens en ouderschap
    Doel: Bespreekbaar maken kinderwens en ouderschap.
    Doelgroep: Volwassenen (18+) met een LVB
    Methode: Gecombineerde aanpak
  • Ik-Puber training
    Doel: Bevorderen gezonde relationele en seksuele ontwikkeling.
    Doelgroep: Autistische jeugdigen (12-18 jaar)
    Methode: Gecombineerde aanpak
  • Training Seksualiteit (GGZ Rivierduinen)
    Doel: Bevorderen gezonde relationele en seksuele ontwikkeling.
    Doelgroep: Autistische jeugdigen (12-18 jaar)
    Methode: Leesboeken
  • Relaties@autisme.kom
    Doel: Bevorderen gezonde relationele ontwikkeling.
    Doelgroep: Autistische jongeren en volwassen (12+)
    Methode: Bordspel
  • Seks@autisme.kom
    Doel: Bevorderen gezonde seksuele ontwikkeling.
    Doelgroep: Autistische jongeren en volwassen (12+)
    Methode: Bordspel

Aanvullende materialen (websites, spellen, online games)

  • Verschillende leesboeken (bijvoorbeeld van auteur Sanderijn van der Doef of auteur Channah Zwiep)
    Doel: Bespreekbaar maken seksualiteit en relaties, seksuele opvoeding.
    Doelgroep: Kinderen 4-12 jaar
    Methode: Leesboeken
  • Boys R Us
    Doel: Bespreekbaar maken seksualiteit en relaties.
    Doelgroep: Jongens 10-16 jaar
    Methode: Bordspel
  • Girls’Choice
    Doel: Bespreekbaar maken seksualiteit en relaties.
    Doelgroep: Meisjes 10-15 jaar
    Methode: Bordspel
  • SeCZ Talk
    Doel: Bespreekbaar maken seksualiteit en relaties.
    Doelgroep: Jongeren (12-25 jaar) met een lichamelijke beperking en/of chronische ziekte
    Methode: Bordspel
  • Liefdesweetjes
    Doel: Bespreekbaar maken seksualiteit en relaties.
    Doelgroep: Jongeren en volwassenen (12+) met een licht verstandelijke beperking
    Methode: Bordspel
  • Can You Fix it
    Doel: Preventie SGOG.
    Doelgroep: Jongeren 12-18 jaar
    Methode: Online game (individueel)
  • www.sense.info
    Informatie seksualiteit en relaties.
    Jongeren 12-25 jaar
    Methode: Website
  • islamenliefde.maroc.nl
    Doel: Informatie over seksualiteit en relaties.
    Doelgroep: Islamitische jongeren 12+
    Methode: Website
  • www.lovensex.nl
    Doel: Informatie over seksualiteit en relaties.
    Doelgroep: Antilliaanse jongeren 12+
    Website
Aanbevelingen
Introductie
Reageer!