Samen leren hoe richtlijnen een plek krijgen in het dagelijks werk
De Richtlijnen Jeugdhulp en Jeugdbescherming helpen professionals om samen met kinderen en ouders de best passende hulp te kiezen. Maar hoe zorg je er als jeugdhulporganisatie voor dat deze richtlijnen écht gaan leven op de werkvloer? Die ambitie bracht het programma Richtlijnen en jeugdhulporganisatie Enver bij elkaar. Emma Verspoor (programmaleider bij het programma Richtlijnen) en Irene Schippers (gedragswetenschapper en beleidsadviseur bij Enver) vertellen hoe zij hierin lerende wijs samen optrekken.
‘De Richtlijnen Jeugdhulp en Jeugdbescherming bestaan al langer dan vijftien jaar’, vertelt Emma. ‘De activiteiten van het programma Richtlijnen richtten zich de afgelopen jaren vooral op individuele professionals. Maar we werden steeds nieuwsgieriger naar hoe jeugdhulporganisaties de richtlijnen borgen in hun dagelijkse werk. We wilden graag eens meelopen met een organisatie om te zien hoe dat in de praktijk gaat. Toen sprak ik een beleidsadviseur van Enver. Zij vertelde dat hun organisatie bezig was om de richtlijnen een vaste plek te geven.’
Standaard meenemen
Voor Enver kwam de ontmoeting op het goede moment, vertelt Irene. ‘Binnen Enver zijn we bezig met het herzien van de werkprocessen. We kijken daarbij ook naar de plek van de richtlijnen in die processen. Als jeugdhulporganisatie willen we dat onze keuzes zorgvuldig, inzichtelijk en navolgbaar zijn voor de gezinnen aan wie we hulp bieden. Dat is ook een verplichting vanuit de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). Door de gebeurtenissen rond het pleeggezin in Vlaardingen en het rapport van de IGJ over de pleegzorg binnen Enver werd dit voor ons extra urgent.’
‘We nemen deze processen nu onder de loep. Zo weten collega’s wanneer ze kennis uit de richtlijnen kunnen raadplegen en hoe zij de kennis zichtbaar kunnen meenemen in hun keuzes en acties. Het is waardevol dat Emma vanuit het belang van richtlijnen in dit traject met ons meedenkt.’
Inzicht in de werkwijze
Emma kijkt samen met de beleidsadviseurs van Enver naar wat zij nodig hebben. Het doel is om de richtlijnen een plek te geven in de organisatie. Emma: ‘We volgen geen vast plan. Vanuit onze kennisfunctie denken we mee, stellen we vragen en leren we zelf ook van wat we zien en horen.’
De eerste stap was inzicht krijgen in hoe medewerkers de richtlijnen gebruiken. Enver hield hiervoor een online peiling onder alle medewerkers. Ook organiseerde Enver focussessies met in totaal 45 jeugdprofessionals. Vanuit het programma Richtlijnen werd meegedacht over verdiepende vragen en stellingen. De uitvraag maakte duidelijk dat professionals de richtlijnen kennen en gebruiken. Dat geldt vooral voor de richtlijnen Samen beslissen en Kindermishandeling. ‘Maar het verschilt hoe collega’s de kennis toepassen en hoe vaak ze dat doen’, zegt Irene. ‘Ook bleek dat kennis uit de richtlijnen soms al in onze scholing of werkprocessen zit. Dan is niet altijd duidelijk dat de richtlijn de bron is.’
Stappen in een proces
De doorvertaling van de richtlijnen naar werkprocessen is maatwerk, zegt Emma. ‘Geen jeugdhulporganisatie is hetzelfde. Bovendien zijn er verschillende soorten richtlijnen. Pleegzorg en Kindermishandeling beschrijven bijvoorbeeld ook stappen in een proces. Die kun je makkelijker koppelen aan werkprocessen. Bij richtlijnen over trauma of middelenmisbruik start je bij de inhoud: hoe benut je de kennis in het dagelijks werk?’
Vinger aan de pols
Irene en Emma merken dat collega’s bij Enver zich gaandeweg realiseren dat iedereen een rol heeft in het borgen van richtlijnen. ‘Er is bewustzijn ontstaan. Dat geldt ook voor het management’, zegt Irene. ‘Leidinggevenden kunnen de richtlijnen bijvoorbeeld terug laten komen in jaargesprekken, werkoverleggen, scholing en beleid.’
Jeugdprofessionals zijn positief-kritisch over het traject. Irene: ‘Ze geven aan dat ze echt ruimte nodig hebben om zich de werkprocessen eigen te maken. Als gedragswetenschappers en beleidsadviseurs zorgen we dat de richtlijnen op de agenda blijven staan. Ook helpen we collega’s om ermee te werken. De taal die we daarbij gebruiken is belangrijk. Zo spreken we bijvoorbeeld niet langer over werken vólgens de richtlijn, maar over werken mét de richtlijn.’
Leren, verbinden, opschalen
Ook voor het programma Richtlijnen levert de samenwerking waardevolle inzichten op. ‘We leren wat organisaties nodig hebben om richtlijnen echt onderdeel te maken van hun manier van werken’, zegt Emma. ‘Dat nemen we mee in het programma en in verdere activiteiten. We willen graag met meer organisaties meelopen. Zo kunnen we samen richtlijnen beter borgen in organisaties. Daarvoor starten we ook een pilot samen met Kwaliteit en Blijvend Leren (KBL).’
Wil je dat het programma Richtlijnen ook met jouw organisatie meekijkt? Meld je dan aan via info@richtlijnenjeugdhulp.nl. Samen kijken we dan hoe de Richtlijnen Jeugdhulp en Jeugdbescherming een plek krijgen in het dagelijks werk.