Samen met ouders en jeugdige beslissen over passende hulp

Doelen opstellen en beslissen over hulp

Eigen mogelijkheden van het gezin verkennen en het sociale netwerk mobiliseren

Ook als er problemen in het gezin zijn, is het niet altijd per se nodig om professionele hulp in te schakelen. Voordat overwogen wordt of professionele hulp nodig is, moet eerst gekeken worden naar de mogelijkheden die ouders en jeugdige zelf hebben. Dit kan door bij gezinnen de mogelijkheid te introduceren om een familiegroepsplan te maken.

In de Jeugdwet is vastgelegd dat gezinnen het recht hebben om een familiegroepsplan te maken voordat zij met jeugdprofessionals een hulpverleningsplan opstellen. Een familiegroepsplan is een plan dat gezinnen samen met mensen uit hun netwerk opstellen om vragen of problemen waar ze tegenaan lopen aan te pakken. Dat kan zowel bij enkelvoudige problemen als bij complexe, ernstige en langdurige problemen. Het staat gezinnen vrij hoe het familiegroepsplan eruit ziet en hoe zij dat tot stand brengen. Een familiegroepsplan kan de basis vormen voor het hulpverleningsplan.

Ouders en jeugdigen mogen van het maken van een familiegroepsplan afzien. Ook wanneer zij dat doen, is het mogelijk om binnen het beslisproces te onderzoeken wat zij zelf kunnen en waar hun netwerk hen bij kan helpen. Er is vrijwel geen onderzoek gedaan naar methoden waarmee de eigen kracht en het sociale netwerk van ouders en jeugdigen versterkt kunnen. Onderzoek laat wel zien dat een empowerende benadering waarschijnlijk bijdraagt aan de effectiviteit van de hulp.

 

Aan de hand van een paar eenvoudige vragen kan de jeugdprofessional inventariseren wat het gezin zelf en met hulp en steun van het netwerk kan:

  • Wat heb je al geprobeerd om dit probleem te verminderen of voorkomen?

  • Wie heb je al gevraagd om je bij dit probleem te helpen?

  • Wat kun je al of wat heb je al, dat jou kan helpen bij jouw doel/doelen?

  • Wat kan jou tegenwerken bij het behalen van jouw doel/doelen?

  • Wat heb je nodig om jouw doelen te bereiken?

  • Wie heb je nodig om jouw doelen te bereiken?

  • Wie kan of kunnen je helpen om jouw doelen te bereiken?

  • Wanneer wil je jouw doelen bereikt hebben?

… Meer

Deze vragen helpen om ouders en jeugdigen aan het denken te zetten, te activeren en met eigen oplossingen te laten experimenteren. Het is belangrijk dat de jeugdprofessional goed doorvraagt en ouders en jeugdige helpt om zo concreet mogelijke oplossingen te bedenken. Vanuit het oplossingsgericht werken zijn concrete vraagtechnieken bekend die helpen bij het zoeken naar de eigen oplossingsmogelijkheden van gezinnen.

Een van deze technieken is het visualiseren hoe de nieuwe situatie, waarin het probleem is opgelost, eruitziet. Daarnaast kunnen professional en gezin kijken welke vaardigheden en oplossingen ingezet kunnen worden om het probleem aan te pakken. Bijvoorbeeld door te vragen naar uitzonderingen en schaal- en competentievragen te stellen.

Het sociale netwerk is een belangrijke bron van praktische en emotionele steun voor ouders en kinderen (Hoek, 2013). Bij de verkenning van de mogelijkheden van het netwerk is het belangrijk dat de jeugdprofessional samen met ouders en jeugdige kijkt naar:

  • Omvang: met wie hebben ouders en jeugdige contact?

  • Variatie: met welke soorten mensen hebben ouders en jeugdige contact?

  • Dichtheid: hoe vaak hebben zij contact?

  • Bereikbaarheid: op welke manier hebben zij contact (bezoek, telefoon, e-mail)?

  • Beleving: draagt dit contact positief of negatief bij aan de situatie (conflict of steun) en wat zou die persoon kunnen en willen betekenen in het oplossen of hanteerbaar maken van het probleem?

… Meer

Vragen die een jeugdprofessional kan stellen om samen met ouders en jeugdige te verkennen welke mogelijkheden zij in hun netwerk zien, zijn (bijvoorbeeld met behulp van een sociogram of genogram):

  • Welke mensen om jullie heen vinden het belangrijk dat het goed gaat met jullie kind?

  • Bij wie kun je terecht voor praktische hulp, informatie en advies, troost en steun?

  • Wie kan je helpen om … (concreet in te vullen afhankelijk van de doelen)?

  • Hoe kan je deze persoon/personen vragen om je hierbij te helpen?

… Meer

Om te beoordelen wat personen uit het netwerk kunnen betekenen, inventariseren de jeugdprofessional en het gezin:

  • welke mensen reageren op verzoeken om hulp of ondersteuning;

  • welke mensen daadwerkelijk en effectief hulp en ondersteuning bieden;

  • welke mensen toegankelijk zijn;

  • welke mensen betrouwbaar zijn.

… Meer

Soms vinden gezinnen het lastig om hun netwerk te betrekken bij hun problemen. De beste manier om hiermee om te gaan is door ouders en jeugdigen hierin serieus te nemen en hen te laten vertellen over hun vragen of zorgen. Het is belangrijk dat de jeugdprofessional met ouders en jeugdige stilstaat bij wat hen belemmert om hun netwerk bij hun problemen te betrekken. Ook is het nodig dan samen na te gaan wat ervoor nodig is om deze weerstand of barrières te overwinnen. Essentieel is daarbij steeds naar de mogelijkheden te kijken en ouders en jeugdigen op hun eigen krachten en mogelijkheden aan te spreken.

Een familienetwerkberaad of Eigen Kracht-conferentie kan ingezet worden om met het netwerk samen een plan op te stellen waarmee de problemen aangepakt kunnen worden. Uit diverse onderzoeken blijkt dat met een Eigen Kracht-conferentie gezinnen samen met hun sociale netwerk een plan weten op te stellen. Enkele buitenlandse onderzoeken geven reden tot voorzichtigheid om de Eigen Kracht-conferentie toe te passen in gezinnen waar kindermishandeling speelt, omdat is gebleken dat deze interventie leidde tot een toename van de kindermishandeling, meer en langere uithuisplaatsingen en meer inzet van professionele zorg.

Ook binnen Signs of Safety zetten jeugdprofessionals soms een netwerkconferentie in om het sociale netwerk te betrekken bij het verbeteren en waarborgen van de veiligheid van de jeugdige. Mogelijk voordeel van Signs of Safety boven een familienetwerkberaad of Eigen Kracht-conferentie kan zijn dat de jeugdprofessional nauwer betrokken blijft na de netwerkconferentie en waar nodig het plan samen met het gezin en het netwerk kan bijstellen.

Aandachtspunt bij de inzet van het netwerk is dat er realistische afspraken gemaakt worden die goed korte of langere termijn zijn vol te houden. Soms kan het netwerk zichzelf daarin overschatten en is het noodzakelijk dat de jeugdprofessional het netwerk helpt om realistische afspraken te maken.

In sommige situaties kan de fase van beslissen over de inzet van het sociale netwerk leiden tot de conclusie dat het aanwezige sociale netwerk geen of weinig steun biedt en kan bieden, of zelfs dat het sociale netwerk een negatieve invloed op de situatie heeft. In die situaties is het belangrijk dan te investeren in het opbouwen en onderhouden van een steunend sociaal netwerk.

Beslissen over hulp
Samen doelen stellen
Reageer!