Scheiding en problemen van jeugdigen

Interventies voor jeugdigen met gescheiden ouders

Interventies gericht op (ouders in) gezinnen en op relaties

Ouderschap Blijft is de enige van deze interventies gericht op (ouders in) gezinnen en op relaties die als ‘goed onderbouwd’ erkend is in de Databank Effectieve Jeugdinterventies. Ouderschap Blijft is een vorm van omgangsbemiddeling en -begeleiding voor kinderen van nul tot twaalf jaar en hun scheidende of gescheiden ouders waarbij omgang met de uitwonende ouder niet plaatsvindt of problematisch verloopt. De oorzaak hiervan ligt in (chronische) conflicten tussen de ouders.

Aan de hand van onder andere psycho-educatie, mediatietechnieken, oplossingsgerichte gesprekstechnieken en motiverende gespreksvoering wil de interventie de communicatie tussen de ouders verbeteren en regelmatige omgang tussen kind en uitwonende ouder bewerkstelligen. De methodiek is ontwikkeld door vier zorgaanbieders en Bureau Jeugdzorg Overijssel in samenwerking met het Nederlands Jeugdinstituut. De aanwezige kennis over omgangsbemiddeling en –begeleiding werd gebundeld en tot één methodiek beschreven. Voor toepassing in wijkteams en Centra voor Jeugd en Gezin is een lichtere variant van de methodiek beschikbaar. Er zijn nog geen resultaten bekend van onderzoek naar de effecten van deze interventie.

Van 2012 tot 2014 is wel een pilotstudie uitgevoerd naar de ervaringen van professionals en ouders met Triple P Family Transitions. Het gaat hierbij om een variant van het erkende Triple P opvoedprogramma, specifiek voor ouders in scheiding. Dit programma is in Australië ontwikkeld en is daar positief geëvalueerd. Het is een intensieve oudertraining voor de begeleiding van ouders en hun kinderen bij scheidingsproblematiek. De interventie bestaat onder andere uit de volgende elementen: conflicthantering en assertief communiceren, het leren hanteren van eigen emoties en die van de jeugdige, en kennis over de gevolgen van echtscheiding (www.positiefopvoeden.nl).

Uit de pilotstudie bleek dat ook ouders in Nederland te spreken zijn over de training: 90 procent van de ouders die aan het onderzoek deelnam gaf een 5 of hoger op een 7-punts tevredenheidsschaal. Het gemiddelde was 5,8. De meeste ouders vinden het positief dat de cursus in groepsverband wordt aangeboden. Zie voor meer informatie de factsheet van het Trimbos-instituut (www.trimbos.nl).

Triple P is ook geschikt is voor ouders met een lichte verstandelijke beperking (LVB). Een specifieke module is er niet, maar zowel uit onderzoek als uit praktijkervaringen blijkt dat Triple P met kleine inhoudelijke en methodische aanpassingen goed toepasbaar is voor LVB-ouders. Door bijvoorbeeld ouders vooral te laten leren door ervaren (kijken en doen) en door extra voorbeelden te gebruiken.

Over ouderprogramma’s concludeerde Douglas in de VS dat deze nog onvoldoende op methodisch verantwoorde wijze zijn onderzocht. Wel zijn ouders die een ouderprogramma hebben gevolgd in het algemeen erg tevreden over zulke programma’s. Ook lijkt het erop dat het volgen van zo’n programma leidt tot minder ouderlijke conflicten. Bovendien lijkt het opvoedgedrag van ouders te verbeteren en wordt hun kennis over het thema jeugdigen en scheiding vergroot. Meer onderzoek is echter nodig om de precieze effecten vast te stellen.

Behalve de bovengenoemde kindgerichte interventies en op ouders gerichte interventies zijn er diverse gezinsinterventies die zich richten op de omgangsbegeleiding na een scheiding. Voorbeelden hiervan zijn het Omgangshuis en de BOR-projecten (Begeleide Omgangsregeling) van onder andere Ouderschap Blijft (NJi) en van Humanitas (www.humanitas.nl). Uit verschillende kleinschalige studies is gebleken dat begeleide omgangsregelingen redelijk succesvol zijn in het bereiken van het gestelde doel: ouders zelfstandig het contact tussen jeugdige en uitwonende ouder te laten regelen. Bijna de helft van de ouders komt de gemaakte afspraken na een periode van een jaar nog steeds na. Dit is hoopgevend gezien de ingewikkelde problematiek.

De bekendste interventies in Nederland die vooral gericht zijn op ouders en gezinnen voor, tijdens en na een scheiding zijn:

  • Ouderschap Blijft,

  • Cursussen voor samengestelde gezinnen (stiefgezinnen),

  • Triple P Family Transitions,

  • BOR-Humanitas,

  • Complexe scheidingen (OTS),

  • Ouderschap Na Scheiding,

  • Wijzer bij scheiden,

  • Kinderen uit de knel van het Kinder- en Jeugdtraumacentrum en het Lorentzhuis,

  • Eigen Kracht Conferentie,

  • Omgangsbemiddeling/mediation/overleg scheiden,

  • EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing).

… Meer

Voor een overzicht met beschrijving zie bijlage 1 in de onderbouwing (pdf) van deze richtlijn.

Enkele interventies staan zowel in dit kader als in het kader in de vorige paragraaf over interventies gericht op jeugdigen, omdat deze interventies zowel op jeugdigen als op ouders zijn gericht

Relatie-ondersteunende interventies

Het aanbod aan relatie-ondersteunende interventies is wel ruim, maar in Nederland nog onvoldoende op effectiviteit onderzocht. Ook richt het aanbod zich voor het grootste deel op preventie en op jonge partners. Een vertaling richting scheidingsproblematiek is niet direct zichtbaar. Het is dan ook onduidelijk of het huidige aanbod geschikt is voor partners met relatieproblemen en dreigende scheiding. Voor partners die gezamenlijk een nieuw samengesteld gezin (stiefgezin) gaan vormen bieden de interventies wel enige aanknopingspunten. Vanuit de politiek en het werkveld komen er steeds meer geluiden dat meer aandacht voor de relatie tussen de ouders noodzakelijk is. Beleid en interventies zouden gericht moeten zijn op het bevorderen en versterken van duurzame relaties.

Onderzoek naar de effecten van programma’s in het buitenland geeft het volgende beeld:

  • Vaardigheidstrainingen hebben een groter bereik dan educatieve programma’s.

  • Therapie/counseling is effectiever dan preventief bedoelde programma’s.

  • Stellen die zes tot tien jaar samenwonen, profiteren sterker van de interventies dan net samenwonende stellen.

  • Een programma van twintig uur heeft een groter effect dan korter durende programma’s.

  • Er is geen verschil in effect tussen het aanbod van kerkelijke en niet-kerkelijke instellingen.

… Meer

De bekendste interventies in Nederland die vooral gericht zijn op relatie-ondersteuning zijn:

  • Family Factory: De Tijd van je Leven,

  • Family Life,

  • Gordoncursus,

  • Marriage Encounter (zowel katholiek als protestants),

  • Marriage Course Nederland,

  • Partnersteun (Triple P-module, ook voor LVB-ouders),

  • EFT (Emotionally Focused Therapy),

  • Cursussen voor ouders in stiefgezinnen.

… Meer

Voor een overzicht met beschrijving zie bijlage 1 in de onderbouwing (pdf) van deze richtlijn.

Overwegingen
Interventies gericht op jeugdigen
Reageer!