Scheiding en problemen van jeugdigen

Interventies voor jeugdigen met gescheiden ouders

Interventies gericht op jeugdigen

Er bestaan in Nederland diverse interventies die tot doel hebben jeugdigen, hun ouders en gezinnen te ondersteunen als er sprake is van scheidingsproblematiek. Deze interventies zijn echter lang niet algemeen bekend, worden niet in het hele land aangeboden en zijn meestal alleen kleinschalig op effectiviteit onderzocht.

De focus in deze richtlijn ligt op interventies gericht op de gehele periode voor, tijdens en na de scheiding. Uit verschillende rapporten in de jeugdhulp en jeugdbescherming, analyses van cliëntprofielen en dossieronderzoek blijkt dat veel jeugdigen in de jeugdhulp en jeugdbescherming kind zijn van gescheiden ouders, dan wel van ouders met relatieproblemen. Terwijl het aanbod of de hulp meestal niet is afgestemd op deze problematiek. Sterker nog: de vraag is of deze jeugdigen wel in de jeugdhulp terecht waren gekomen als er eerder of beter hulp was ingezet specifiek gericht op scheidingsproblemen.

Diverse interventies worden op school aangeboden en zijn vaak zowel educatief als therapeutisch van aard. Het gaat om het verhelderen van verwarrende en pijnlijke zaken rondom de scheiding; het bieden van een veilige omgeving om moeilijke zaken te verwerken; het leren omgaan met negatieve gevoelens en moeilijke gezinsomstandigheden; en het verbeteren van de communicatie tussen ouder en kind.

In de Databank Effectieve Jeugdinterventies zijn drie interventies erkend als effectief en goed onderbouwd. Deze programma’s richten zich op jeugdigen die een scheiding van hun ouders meemaken of meegemaakt hebben. Het betreft de kindgerichte interventies KIES (Kinderen In Echtscheiding Situatie) (update maart 2017: niet meer in DEJ, erkenning verlopen), !JES het brugproject (Jij En Scheiding), Dappere Dino’s en Ouderschap Blijft.

In Nederland is het KIES-programma zowel in 2005 als in 2007 in een tweetal kleinschalige onderzoeken geëvalueerd. Uit deze kleinschalige onderzoeken is gebleken dat het in het algemeen beter gaat met jeugdigen die dit programma hebben gevolgd. Het KIES-programma is vervolgens van 2009 tot 2012 op grote schaal opnieuw bestudeerd door middel van een gerandomiseerde, gecontroleerde studie (RCT). Belangrijke resultaten zijn dat kinderen van acht tot twaalf jaar die aan KIES hebben meegedaan minder probleemgedrag vertonen, meer prosociaal gedrag laten zien en minder problemen hebben met leeftijdsgenoten dan kinderen uit de controlegroep. De KIES-kinderen geven ook aan dat de relatie met hun vader is verbeterd.

Inmiddels is KIES uitgebreid met verschillende modules, deels ook voor andere doelgroepen (bijvoorbeeld ‘het bijzondere kind’). Deze aanvullingen zijn (nog) niet meegenomen in het erkenningstraject. Uitgebreide informatie over de inhoud en mogelijke effectiviteit van deze modules ontbreekt daardoor.

Meestal zijn deelnemers zeer tevreden over de programma’s KIES (update maart 2017: niet meer in DEJ, erkenning verlopen), !JES het brugproject en Dappere Dino’s, die in de databank Effectieve Jeugdinterventies zijn opgenomen. Jeugdigen zeggen veel geleerd te hebben over de achtergronden van de scheiding, hun toekomstige verhouding met vader en moeder en het feit dat jeugdigen geen schuld hebben aan de scheiding. Ook melden zij dat de relaties met de verschillende gezins- en familieleden zijn verbeterd. Maar methodisch goed opgezette studies naar de langetermijneffecten van programma’s voor scheidingskinderen zijn nog zeldzaam.

Het programma Dappere Dino’s is onderzocht in een pilot bij vier interventiegroepen met in totaal 23 deelnemende kinderen. De effectevaluatie toonde een positief beeld; er is een sterk effect op positief functioneren van de kinderen (rapportage groepsleiders) en op vermindering van totaal probleemgedrag (rapportage groepsleiders en moeders).

De bekendste interventies in Nederland die vooral gericht zijn op jeugdigen zijn:

  • KIES (Kinderen In Echtscheiding Situatie),

  • JES (Jij En Scheiding) het brugproject,

  • Dappere Dino’s,

  • Zandkastelen,

  • BOR (Begeleide Omgangs Regeling) Humanitas,

  • Jonge Helden,

  • Kind en Echtscheiding,

  • OKEE-begeleidingstraject,

  • Omgangshuizen,

  • Kinderen scheiden ook,

  • Ouderschap Blijft,

  • Kinderen uit de knel van het Kinder- en Jeugdtraumacentrum en het Lorentzhuis,

  • Villa Pinedo.

… Meer

Voor een overzicht met beschrijving zie bijlage 1 in de onderbouwing (pdf) van deze richtlijn.

Interventies gericht op (ouders in) gezinnen en op relaties
Hulp aan de jeugdige en/of aan de ouders
Reageer!