Multiprobleemgezinnen

Effectief casemanagement en de houding van de professional

Eén vaste hulpverlener

Multiprobleemgezinnen dienen een vast aanspreekpunt, een vaste hulpverlener, met één telefoonnummer te krijgen. Deze hulpverlener is betrokken bij het gezin, investeert in de relatie met de gezinsleden, kent het verhaal van het gezin en de gezinsleden, verleent zelf hulp en doet wat nodig is. Hij is nadrukkelijk de ‘linking pin’ voor het gezin met andere betrokken hulpverleners en instanties en is verantwoordelijk voor de hulp die het gezin ontvangt.

De klankbordgroep en experts onderschrijven het belang van één vaste hulpverlener, maar geven ook aan dat één vaste hulpverlener kwetsbaar is. Wisselingen van vaste hulpverleners zijn onontkoombaar, door bijvoorbeeld ziekte, zwangerschap of het wisselen van baan. Ook valt het alleen dragen van de verantwoordelijkheid voor de hulp en de veiligheid van de jeugdigen in het gezin hulpverleners vaak zwaar. De rol van ‘vaste hulpverlener’ kan dan ook door twee personen worden ingevuld. Zo draagt de professional de verantwoordelijkheid niet alleen en kan hij wanneer nodig vervangen worden door een andere, vaste hulpverlener die al bekend is bij het gezin.

In de literatuur komen we verschillende termen tegen voor deze ene hulpverlener: gezinscoach, zorgcoördinator, gezinsmanager, generalist, gezinsvoogd, jeugdbeschermer, casusregisseur et cetera. Wij houden waar nodig de terminologie van de literatuur aan, maar spreken in dit hoofdstuk verder over de vaste hulpverlener van het multiprobleemgezin.

De generalist in een sociaal wijkteam

De vaste hulpverlener kan onderdeel uitmaken van een sociaal wijkteam. Zo’n gebiedsgebonden team bestaat uit generalisten: hulpverleners die de betreffende wijk overzien, relaties onderhouden met de voorzieningen en burgers in de wijk, de sociale kaart kennen, beginnende problemen signaleren, direct hulp verlenen, de regie voeren en specialistische hulp erbij halen als dat nodig is. Een generalist is daarnaast iemand die over een breed arsenaal aan kennis beschikt om ‘eerste hulp’ te bieden.

Bij generalistische hulp aan gezinnen met meervoudige en complexe problematiek versterkt de vaste hulpverlener ook de andere domeinen (zoals huisvesting, financiële hulpverlening et cetera). Hij schakelt gespecialiseerde hulp in, stemt de hulpverlening met andere betrokkenen af en treedt op bij crisissituaties. Generalisten moeten kennis hebben van veelvoorkomende opvoedingsvragen, -risico’s en -problemen. Ze moeten de veiligheid van jeugdigen kunnen inschatten en vergroten, en de mogelijkheden en beperkingen van de eigen kracht van gezinnen kunnen inzetten. Ook moeten zij de mogelijkheden en de noodzaak van specialistische hulp kunnen inschatten, en weten welke interventies bij welke problemen effectief zijn.

In sommige gemeenten blijven specifieke/specialistische aanpakken of teams voor multiprobleemgezinnen bestaan, naast de sociale wijkteams. De hulpverlener die een specialistische aanpak hanteert is gericht op het bereiken van een verandering en het werken aan specifieke doelen. Als deze zijn bereikt, houdt de generalist de vinger aan de pols en ondersteunt hij het gezin bij het vasthouden van de bereikte resultaten (dit wordt soms ook ‘nazorg’ genoemd). In andere gevallen is ‘drang en dwang’ nodig om verandering te bewerkstelligen in een multiprobleemgezin. In het hoofdstuk In te zetten hulp gaan we nader in op ‘drang en dwang’.

Wraparound care model

Het uit de Verenigde Staten afkomstige ‘wraparound care model’, dat inmiddels ook in Nederland is geïmplementeerd, biedt handvatten voor de vaste hulpverlener. Het wraparound care model wordt vaak als een bloem voorgesteld met het gezin en de vaste hulpverlener in het midden. Zij vormen het hart van de bloem. De blaadjes zijn de leden uit het netwerk van het gezin en alle andere betrokken hulpverleners en instanties die ‘erbij gehaald worden’ om een bijdrage te leveren aan de benodigde verandering in het gezin.

Een Amerikaanse meta-analyse van Suter en Bruns naar wraparound care laat een overall significant klein effect zien van de aanpak (ES 0.33). Ook zijn er significant kleine positieve effecten gevonden op het gebied van psychische en gedragsproblemen (0.31) en op het algemeen dagelijks functioneren van kinderen en jongeren (0.25).

De hulpverlener die werkt volgens het wraparound care model vervult drie rollen, te weten die van aannemer, regisseur en coach. In de rol van aannemer is de hulpverlener praktisch, meehelpend en pro-actief. In de rol van regisseur is de hulpverlener overstijgend coördinerend. In de rol van coach staat de hulpverlener naast het gezin, kan hij relativeren en is hij tevreden met kleine stapjes. De hulpverlener wint het vertrouwen van de gezinsleden (bijvoorbeeld door het verlenen van praktische hulp bij de start), is stimulerend, neemt zo weinig mogelijk over en activeert het gezin zelf oplossingen te bedenken voor de problemen. Het werk van deze ene, vaste hulpverlener is veelomvattend (meerdere rollen tegelijkertijd op alle leefgebieden van het gezin) én intensief (veelvuldige contacten met de gezinsleden, soms meerdere keren per week). De hulpverlener werkt in een ‘stand-alone’ situatie, neemt zelfstandig beslissingen, en initieert en coördineert de hulpverlening.

Activeren, doen wat nodig is en integraal werken
Introductie
Reageer!